Mendiko osterak: maiatza 2026

Cella herritik ibilbide zirkularra erromatar garaiko akueduktuaren zati bat ezagutzeko aukera eskaintzen duena. Herriko zenbait monumentu ere bisitatuko ditugularik. Nabarmentzekoak iturri berezia eta erromatar garaiko ubideko zati ezberdin batzuk. Herriko eliza ere ikusteko aukera izango dugu. 10 km eta erdiko distantzia eta 180 metroko denibeleko ibilbidea.

Ibilbideko xehetasunak Wikilocen:

Ibilbideko bideoa:

Ibilbidea eta altimetria:

Cellako ibilibidea

Altimetria

Cella herriko polikiroldegiko aparkalekutik abiatuko gara.

Polikiroldegian area

Segituan harrraskara iritsiko gara. Eraikin zahar berritua eta ederra.

Harraska

Informaziorako webgunea udalekoa:https://www.cella.es/

Harraska

Cella herritik gertu dauden urak arropa garbitzeko ere erabili ziren, eta zenbait murrizketa ezarri ziren herritik gertu dauden ibilguetan arropa garbitzeko.

XX. mendean garbitoki bat eraiki zen herrian, eta beste bat zegoen iturriaren inguruan, gaur egun desagertuta dagoena. Hori ere eraiki zen, eta gaur egun oraindik ere erabiltzen da. Oso egoera onean dago, eta duela gutxi zaharberritu dute.

Harraska

Cellako giza jardueraren aztarna arkeologikoen bidez dokumentatutako lehen aztarnak Erromatar Inperiokoak dira, Urbiaka izenez ezagutzen zenean. Gaur egungo Albarracínetik Cellarainoko akueduktu bat ireki zen, Guadalaviar ibaiko ura ekartzeko. Ziur asko, arro hidrografikoen arteko lehenengo isuraldatzeetako bat da, Turiatik Ebrokora igarotzen baita.

Musulmanen garaian, segur aski, Banu Razin bereber tribuaren zati izan zen, eta Sahla (lautada, arabieraz) izena hartu zuen. Nahiko litekeena da landa-barruti bateko buru gisa funtzionatzea.

1100 inguruan bazegoen "Azehla" hiria. Cantar de Mío Cid lanean "Çelfa" izenarekin aipatzen da, eta erromatar akueduktua aipatzen da. Cellan, Cantaren arabera, Cid Valentzia konkistatzeko beharrezko errefortzuen zain dago. Cella Cid bidearen parte da.

Zona hau kristauen eskuetan erori zen Alfontso I.a Borrokalariak Cutandako bataila irabazi eta hurrengo urteetan. 1127ko irailaz geroztik, birpopulaketa-jarduerak daude Cellan.

Harraska

Bertatik eliza bisitatzera igoko gara. Errepidea gurutzatu eta herriko goiko partera abiatuko gara atari nagusira iristeko.

Eliza

Cellako jatorrizko eliza Tenplarioek eraiki zuten XII. mendearen azken herenean. XVI. mendearen hasieran hondatuta zegoela, Julio II .a Aita Santuak 1510eko abuztuaren 3an datatutako bulda bat eman zuen, eta induljentziak eman zizkien berreraikitzen lagundu zutenei.

Habearte bakarraren eredua hartu zen, oso zabala, alboetako kaperekin. Bigarren tenplu honen deskribapen xehatua 1721. urteari buruzkoa da.

Eliza

Hasierako fase horren gainerako zatiak diagonalean gurutzeria bakuna dutenak izan daitezke. XVI. mendean gurutzeak osatu ziren, baina XVIII. mendearen bigarren erdialdean elizak eraldaketa sakona jasan zuen oraindik, burualdea hondoratu zenean. Burualdea handitu egin zen, kupula trenkatuko gurutzadura batekin. Dorrea oinaldean, Epistolaren aldean, hargintzazkoa, 1609an datatua.

Herri honetako Erdi Aroko gainerako arte garrantzitsuena Gazteluko Ama Birjinaren irudi ederra da, gotorleku honetako kaperan gurtu behar izan zuena. Alabastrozko pieza gotiko bat da, ohiko inklinazioa duena. Beharbada 1332koa izango da, Alfontso III .a erregeak Cellako kontzejuari pribilegioak eman zizkionean, hezetasunaren ondorioz hondamena mehatxatzen zuen gaztelua konpontzeko. Pieza honek Errotako Ama Birjinaren antza du, Santa Eulalia herriko harrian egina.

Eliza

Eliza eta ubidea

Elizako dorrea Juan de Larrenaga hargintzako maisuak egin zuen, Cellako bizilagunak. Harlangaitzezko lehen gorputza 1609an eraiki zuten. Data hori agertzen da izkinako harri batean grabatuta, eta, gainera, Cellaren armarria du: iturria kantoi batean eta gaztelua bestean. Zellako maisuaren eta kontzejuaren artean hitzartuta zegoen dorrearen gainerako atalak adreiluzkoak izatea. Baina 1612ko urtarrilaren 8an, Larrenagak, notario-aktaren bidez, adreiluz egin behar zen guztia bi aldetan landutako harriz egitea hitzartu zuen.

Elizako dorrea

1616. urtean, Teruelgo apezpiku Tomás Cortés jaunak dekretu bidez agindu zuen dorrearen eskailera eraikiaraztea, bisita pastoralean emana. 1976an, dorrearen ganga konpondu eta sendotu egin zen.

Atari nagusia

Beste hainbat lekutan bezala, Cellan, hilerria elizaren ondoan zegoen eta gaur egun "Fonsal" deitzen dugun patioan zegoen. Nahikoa izan ez zenez, 1855. urtean Udalak beste bat eraiki zuen Donostiako muinoan, eta gero oraingoa.

Elizaren nabe nagusia

Aste Santua denez elizaren barruko aldean prozesioetako hainbat eskultura ikusgai izango dira.

Aste santuko pasua

Benetan ederra izango da koroko aulkiteria. Eliza askotan itxitak izaten dira baina gaurkoan Cellakoa lasaitasunez behatzeko aukera izan dugu. Bertako taillak politak, eta beti ere miserikordietan sorpresaren bat topatzerik dago.

Aulkiteria

Fascistolia

Ama birjineko eskultura

Eskultura

Hilobiaren pausu bat

Elizatik irten eta udaletxea aldera joko dugu karrikatik gora jarraituz.

Udaletxea

Herriko goiko partera iritsi eta bertan eraikin haundi bat dago. Erromatar garaiko castelum aquea ez da topatu baina inguru honetan beharko luke izan. Karrikatik eskuinetik segi herritik irteteko.

Eskuinetik beherantz

Bertze bidegurutze batetara iritsiko gara eta oraingoan eskuin aldetik abiatzen den bidea hartu beharko da herritik irteteko. Zutoinak norantza adierazten digute.

Eskuinetik gora herritik irteteko

Informazio ohola

Zutoina

Herriko goiko parte honetan animalientzako korta eta borda ezberdinak daude.

Korta

Metro gutxi barru erromater garaiko ubidea ikusgai izango dugu. Eremu honetan harrian landutako ubidetxoa.

Albarracín-Cella erromatar akueduktua, Albarracín-Gea-Cella izenez ere ezaguna, hiru udalerritan zehar hedatzen da: Albarracín, Gea de Albarracín eta Cella (Albarracín mendilerroko eskualdea, Teruel probintzia, Espainia).

Erromatar garaiko akueduktua

Cellaren larrainak. Aurreneko ubideko eremua honela deitua.

Akueduktuaren azken zatia, zati handi batean aurkitua, arrokan zulatutako kanal ireki batek osatzen du, malda handiagoarekin, metro bateko sakonerarekin eta 0,60 metroko zabalerarekin.

Erromatar garaiko akueduktua

Erromatarren garaiko azpiegitura hidrauliko bat da, eta 25 kilometro inguruko luzera du. Handik, Guadalaviar ibaiko urez hornitzen zen, Cellako egungo kokalekuan egon zen herrigune bat, nolabaiteko industria-garrantzia izango zuena, nahiz eta izen erromatarra ez jakin. Zalantzarik gabe, Aragoi erromatarreko obra hidrauliko garrantzitsuenetako bat da, Muel presarekin eta Los Bañales akueduktuarekin (Uncastillo) batera.

2002an Kultura Intereseko Ondasun izendatu zuten monumentu kategoriarekin.

Albarracín-Cellako akueduktua K.o. I. mendekoa da. C.

Lan hidrauliko hori bazegoela jakin zen, dokumentu- eta literatura-erreferentzien bidez, hala nola nire Ciden Poeman "Celfa, la del canal" bezala agertzea.

Egin ziren lehen ikerketa arkeologikoei esker, akueduktuaren eraikuntza-garaia I. mendean finkatu ahal izan zen, eta XII. mendean erabiltzeari utzi zitzaiola ondorioztatu zen, putzu artisau bat egin eta Cellan ur-iturri iraunkor bat sortu baitzen.

Jatorrian, arkuteriaz eta kanal irekiez osatuta zegoen, eta lurpeko galeriek eta putzu bertikalek osatzen zuten. Harlangaitzez eta argamasaz egina dago. Gaur egun, arkuteria handiak eta harkaitzean zulatutako galeriak eta putzu ugari daude. Akueduktua Albarracín eta Cella artean hedatzen da, Gea de Albarracín pasatuz. Orografia zaila du ibilbideak, eta zati batean Gualalaviar ibaiaren ibilbidea jarraitzen du. Hori dela eta, Albarracín mendilerroaren inguruak saihestu behar ditu. Horretarako, arkuak erabili behar dira, sestra-kurbak aprobetxatu behar dira, baita haitzetako tunelak ere, helburua lortzeko, arkuak kontserbatu ez arren, inoiz erabili behar izan baziren ere.

Apurtxo bat aurrerago informazio ohola eta akueduktuaren bertze zatia.

Erromatar garaiko akueduktua

Eremu honetan harria metalezko tresnekin zizelkatuta dagoela ageriko da.

Erromatar garaiko akueduktua

Bide atonduak aparkaleku batetara eramango gaitu. Bertan bertze informazio ohol bat dago.

Informazio ohola

VII eremu honetatik bidea hartu beharko dugu Muñecako ramblara jaisteko.

Zutoina

Ramblako zati batean presa bat dago. Ez da erromatarra noski. Uholdeak apurtxo bat eteteko eraikia baizik.

Presa

Presa gainditu eta aurrerago berriz ere akueduktuko zati bat ikusgai izango dugu.

Erromatar garaiko akueduktua

Momentu batean akueduktua utzi eta berriz ere ramblatik jarraitu beharko dugu.

Erromatar garaiko akueduktua

Ramblatik segi

Aurrerago Paridera de la Tejeriara iritsiko gara. Bertan iturria eta aska ezberdinak daude. Hortik aurrera pista izango dugu.

Paridera de la Tejeria

Askak

Iturria

Aurrerago bidegurutze batetara iritsi eta eskuineko pistatik segitu beharra dago.

Eskuineko pistatik

Segituan Akueduktuko VI eremura iritsiko gara. Bertan ubidea lur azpitik doa eta uraren emaria mantentzeko zenbait putsu edo meatokiak eraiki zituzten erromatarrek. Horietariko bi ikusgai dira.

Erromatar mea edo putzua

Monterdeko abelbidea eta Las Hoyas

Akueduktuak, oraindik lurpekoa denak, gaur egun Gea herriak okupatzen dituen muinoak inguratzen ditu ziurrenik, "La Cañada" izeneko zabalera handiko sakanean sartu arte. Bertan, aire zabaleko ubidearen hondarrak dituzten eremuak identifikatu ziren, harlangaitzez eta kare-karez eta errekarri fin-finez eraikiak. Gutxi gorabehera 80 cm-ko zabalera du. Eraikitako ubidearen zati horri jarraituz, harkaitzean zulatutako tunel handiaren ahoa aurkitu ahal izan zen. Tunel horrek ibaiaren ibilgua utzi eta Cellarantz jotzen du, 4 kilometro inguruko muino bat zeharkatuz.

«Las Hoyas» tunelaren barrualdea aurkitzeak aukera ematen du Gea eta Cella bereizten dituzten muinoen gainaldean induskatutako putzu handi batzuk daudela azaltzeko. Inguru horretan «Las Hoyas» izen esanguratsuarekin ezagutzen dira putzu horiek. 13 putzu identifikatu zituzten, 30 edo 35 metroko tarte erregular samarrarekin. Lau angeluko edo angeluzuzeneko forma du, eta neurri aldakorrak (8-40 metro koadro). Lerrokadura ezin hobea dutenez, uste izatekoa da aireztapen-putzu gisa erabiliko liratekeela, eta, aldi berean, akueduktuaren hondeaketatik ateratako lurrak ateratzeko aukera emango luketela.

Erromatar garaiko aurria

Las Hoyasek akueduktuaren azken norabidea adierazten du, eta ubidearen hustubideari eta Los Llanos de Cellako banaketari buruzko trazadura konpontzeko aukera emango du.

Putzuaren xehetasuna

Pistaren alde batean bat dago eta bertzean bertzea. Bigarrena bisitatu ostean pista utzi beharko dugu berriz ere ramblan barneratzeko.

Putzua

Eskuinetik beherantz troka edo ramblatik jarraitu.

Trokan barneratu

Cella herritik 4 km-ra bi aireztapen-putzu daude, aurreko zatiko Las Hoyasen antzekoak, akueduktuaren tunel handiaren azken sektorekoak, nahiz eta irteerako ahoa ez den oraindik aurkitu. Handik aurrera, akueduktua aire zabalean dago, Rubiol sakanari jarraituz, eta ubideak harlangaitzez eta karez egindako hormak ditu.

Ramblan sartu

Bertatik metro batzuk ibili ondoren, ezkerretik gorat egingo dugu rambla utziz. Ezker aldean dagoen pistara ateratzeko.

Ezkerretik pistara

Pistara atera eta eskuinetik gora jarraituko dugu.

Eskuinetik pista segi

Altuera irabaztean Terueleko aeroportua ikusgai izango dugu.

Terueleko aireportua

Pistak bidegurutze berri bat izango du. Oraingoan ezkerreko pistatik jarraitu beharko dugu.

Ezkerretik

Aurrerago bertze pista batetara aterako gara. Baina zuzen jarraituko dugu antenak dauden muinora igotzeko

Pista gurutzatu eta zuzen

San Cristobal muinoa edo mendia da.

San Cristobal

San Cristobal baseliza

Muinoan San Cristobal baseliza dago.

San Cristobal baseliza

Bertan patsadaz hamaiketakoa hartuko dugu haizeaz babesturik.

Tximeleta

Baseliza eta erpin geodesikoa

Eta baselizatik viacrucis egiten herrira jaitsiko gara. Iturri monumentalera zuzenduz.

Cellako iturria

Cellako iturria XII. mendean eraikitako putzu artisau handi bat da, 1729 eta 1731 urteen artean Domingo Ferrari Ingeniarien Kapitainak apaindua Aragoiko Auzitegiaren aginduz. Europako handienetakoa, zabalenetakoa eta sakonenetakoa da.

Eskailerak iturrirantz

Jatorri geologikoa geruza jurasiko iragazkorraren eta triasiko iragazgaitzaren arteko metaketa akuiferoan ezartzen da.

Cella iturriak forma eliptikoa du, 34,83 metro diametroa al de zabalean eta 24,84 metro diametroa alde estuan. Perimetroa 130 metrokoa da eta harlanduzko harrizko petril batez inguratuta dago. Mutur batean, urari irteera ematen zaio, San Klemente ermitari eskainitako pasabide baten bidez. Sakonera 9 metrokoa da itsasertzean eta 11,5 metrokoa erdialdean, eta putzu horren batez besteko emaria segundoko 3.500 litro ingurukoa da.

Cellako iturria

Iturria 7 herri ureztatzen dituzten hiru ubideren jatorria da. Ubideak «ubide Ama», «Caudoko ubidea» eta «Baserriko ubidea» dira. Ur horiek ureztaketarako aprobetxatzen dituzten herriak Cella, Villarquemado, Santa Eulalia, Torremocha, Torrelacarcel, Alba eta Villafranca dira. Ureztatzea «1772ko Errege Ordenantzek eta Probidentziek» zehatz-mehatz arautzen dute.