Escatrón Monasterio Rueda zirkularra

Escatron herritik ibilbide zirkularra herria ezagutzeko eta Ruedako Monasterioa bisitatuz, Ebroko bertze terrazatik itzuliz. Ondare elementu interesgarriak ezagutzeko aukera izango da eta ibilbidearen bigarren zatian landa eremutik, zenbait bide zahar eta abeltzantza eraikinetatik igaroko naiz.

Ibilbideko xehetasunak Wikilocen:

Powered by Wikiloc

Ibilbideko bideoa:

Ibilbidea eta altimetria:

Ibilbidea

Altimetria

Escatrón herrian Ebroko ertzean areatik abiatuko naiz. 

Herria bisitatu daiteke bai hasieran edo eta itzuleran.

Herriko seinalea

Aztertutako kokaleku zaharrenak, Cabezo de Muel izenekoan kokatuak, K.a. III. mendetik II. mendera bitartekoak dira. Zeramika iberiarra eta erromatarra aurkitu dira, batez ere kanpandorrea. Escatrón izan zen jatorrizko Scatro, latinezko «castro» hitzetik erator daitekeen izena, Martinen bokalea kontrolatuko zuen kanpamendu militar bati erreferentzia eginez.

Karrikatik gora herrira bideratuko naiz, itzuli txikitxo bat egiteko.

Asunción eliza

Eraikuntza-historia konplexuko eraikina da, eta barrualdeko elementuetan islatzen da; izan ere, eliza barrokoa da, jesuiten oinplanokoa. Barruan, aurreko tenpluko hiru kapera errenazentista ditu, baina ez dakigu egitura orokorra zein den, eta beste kapera bat ere badu, XVIII. mendekoa, alboetako batean bolumen independentea duena.

Gaur egun, habearte bakarreko eraikina da. Burualdea zirkuluerdi-formakoa du barrualdean, eta pentagonala kanpoaldean. Alboetan, hiru kapera ditu alde bakoitzean, alde batetik bestera oso desberdinak direnak, eta dorrea oinaldean, epistolaren aldean.

Santa Agueda arkua

Antza denez, hiribilduko esparru gotortuaren antzinako ateetako bat da, defentsa-funtzioa galdu ondoren kapera ireki bihurtua. Horrela, kapera, esparruaren barrualderantz irekia, pasabideko zuloaren gainean dago.

Behealdean, kanoi-gangaz estalitako pasabidea da. Zirkuluerdiko arkua du, antzinako esparruaren barrualderantz, eta arku beheratua kanpoalderantz. Arku biak adreiluz eginak dira, nahiz eta harlanduzko paramentuan zurkaiztuta egon, seguruenik zaharragoa.

Horien gainean, kapera bera dagoen gorputza dago. Kapera lau angeluko oinplanokoa da, kupulaz estalita dago eta kanpoaldean zinborio oktogonala du.

Arkua bertze aldetik

XX. mendean, 1936ko altxamendu militarrak ondorioak izan zituen Escatronen lehen egunetatik, abuztuaren erdialdean Bartzelonatik zetozen zutabeak hiribilduan sartu baitziren. Esperientzia kolektibistak hasi ziren, eta Aragoiko Defentsarako Eskualde Kontseiluaren agindupean geratu zen Escatron. Gerra Zibila aurrera zihoala, 1938ko martxoaren 12an Francoren armadak hiribildua hartu zuen.

Herriko ibilbide laburra burututa, berriz enbarkadero aldera jaitsiko naiz. Bertan aparkalekua dago. Eta apurtxo bat aurrerago eraikin handia tabernarekin.

Taberna

Goizeko aurren izpiekin enbarkaderora edo ontziralekura gerturatuko naiz Ebroko argazki batzuk egiteko.

Ontziralekutik

Beretatik Ruedako Monasterioaren elizaren dorrea ikusgai da eta ondoren ezagutuko dudan azuda ere.

Ruedako Monasterioa Ebrotik

Ebro

Ebro

Ibilbidea jarraitzeko Ebroko zubirantz joko dut.

Ebroko zubia

Hara iritsi aurretik txaluparako etxea dago. Garai batean ibaia gurutzatzeko txalupen bitartez egiten zen. Ibaiako bi aldeetan eraikin batzuk ziren eta elkarren arteko sirga baten bitartez txalupa edo zurezko egitura mugitu egiten zen bi norantzatan.

Txaluparako etxea

Ibaiaren bi ertzetan kokatutako multzoa da, eta oraindik ere hondar handiak geratzen dira.

Ezkerreko ertzean, txalupariaren etxea deiturikoa kontserbatzen da, bidaiariak bertan egoteko espazio egokituekin. Halaber, itsasertzean, ontziralekua bera, harlandu bidez indartutako lurrezko plataforma bat, ibilguarekin kontaktuan dauden eremuetan, alde batean harlanduzko eustorma garai batekin.

Beste aldeko ertzean, oraindik ere, nahiz eta zati batean hondatuta egon, eraikin zahar bat dago, artifizialki indartutako ezponda baten gainean eraikia, eta bertan tornua zegoen.

Zubira iritsi eta bertatik bertze ertzera igaroko naiz.

Zubia

Ebroko azuda zubitik

Bertze ertzean, eskuineko errepidearen paretik jarraitu beharko da Monasteriora iristeko.

Eskuin alderantz

Ruedako Monasteriora iritsiko naiz. Gaurkoan goizegi da eta oraindik ez dago zabalik bisita egiteko, hori dela eta, azuda eta gurpila ezagutzera joango naiz. Bata bertzearen truk, bakar bakarrik izango naiz eremu honetan.

Ruedako monasterioa

Eraikuntza-fase desberdinei jarraituz, Erdi Aroko monasterio-multzoaren eraikuntza XII. mendearen erdialdean hasi eta 1350ean amaitu zen, zistertar estiloan hasi eta gotiko betearen formekin amaituz.

1558tik 1580ra Errenazimentuko handitze batzuk egin ziren, San Pedro Apostoluaren kapera zaharra eraitsiz, eta XVII-XVIII. mendeetan azken handitze barrokoak egin ziren.

Monasterioko webean sarrerak eta informazioa.

Ruedako monasterioa

Sastago herrian, Ebro ibaiaren ertzean, Ruedako monasterioaren monumentu-multzo bikaina dago, Aragoiko zistertarren ordenaren adierazgarririk handienetako bat.

Alfontso II .a erregeak, 1182an, azken enklabe horretako hiribildua eta gaztelua Zisterrari eman zizkion, eta monjeak laster hasi ziren monasterioa eraikitzen; 1202. urtean hasi ziren ofizialki obrak, eta 1238. urtean sagaratu zuten tenplua. Obrak XIV. mendera arte luzatzen dira, multzoaren Erdi Aroko fabrika amaitu eta dorre mudejar liraina altxatzen denean.

Gurpila eta errota dagoen eremura gerturatuko naiz.

Gurpila eta ubidea

Errotaren ondoan dago, eta harekin partekatzen du Ebroko presa txikitik desbideratutako ubidearen korrontea. Ruedako monasterioko noriak eskualdeko gainerako norien antzeko egitura du, baina elementu arkitektonikoren batek bereizten du, eta baliteke antzinatasun handiagoa izatea.

Ubidea

Noriaren kaxak bi bloke luzanga ditu (14-15 m-ko luzera x 2 m-ko zabalera x 6-7 m-ko garaiera, egitura ikusgarriarekin), paraleloan jarriak alde luzean, 1,20 eta 1,60 m arteko distantzian. Bloke horien erdian, gurpilaren ardatza bermatzen zuen, eta haien artean biratzen zen, palek gogor bultzatzen baitzuten bien arteko espazio estutik sartzen den ur-zorrotada, kanalizoa deritzona. Bloke bakoitzaren muturretan bi ostiko edo pila altxatzen dira, altueran (6 m-tik 7 m-ra) altxatzen diren heinean beheranzko lodierakoak, eta horien gainean kanal bat bermatzen da, ura kanjiloietara botatzeko. Uraren isurketa hasten da noria bere biraketan punturik altuenera iristen denean eta jaisten denean. Egurrezko bi kanaletatik jasotzen da, atzeko piletatik aurreko piletara. Aurreko pilareak zeharkako ubide baten bidez lotzen dira elkarren artean, beti harrizkoa, ura zurezko ubideetatik jaso eta uraren irteerako ubide goratura eramaten duena.

Gurpila

Buelta ematerakoan errota ikusgai izango da, baita gurpila bere osotasunean ere.

Errota eta gurpila

Eskema orokor horren barruan, Ruedako noriak dituen berezitasunak dira alboko kanalizen zati bat, ostikoen gainean dagoena, harrizkoa dela ohiko zuraren ordez, eta aurreko bi ostikoen arteko zeharkako kanal-zatia arku mitratu baten gainean bermatzen dela. Arku mitratu hori hiru harlanduzko ilararen hurbilketak osatzen du, eta muturra kurban zizelkatuta dago. Gainera, atzeko ostikoetako batek profil mailakatua du, nahiko ohikoa eskualdeko norietan; nahiz eta inoiz idatzi den mailakatze horiek bultzadei aurre egiteko jarduten zutela, kontrahorma gisa, ez dirudi helburu hori dutenik (besteak beste, pilek ez zutelako pisurik jasan behar eta ez zutelako tentsiorik); aitzitik, badirudi eskailera-funtzioa dutela noriaren goiko aldera iristeko, kanalizoak garbitzeko eta mantentzeko lanak egiteko.

Gurpila

Hauek bisitatu ondoren azuda eta Ebroko ibarretara joko dut.

Errota eta gurpila

Ebroko ertzeak

Monasterioa

Bidexka batetatik azudera hurbilduko naiz.

Azuda

Presa txiki hori bat dator Ebroko presa txikien tipologiarekin, nahiz eta zenbait desberdintasun dituen ibaian gora daudenekin. Haiek bezala, korrontearekiko diagonalean kokatzen da urarekiko erresistentzia txikiagoa izateko, eta profil uhindua hartzen du, diagonalean duen kokapenarekin batera, haren aurrean lurra ez betetzen laguntzen duena.

Azuda

Hala ere, diagonala ez da beste kasu batzuetan bezain nabarmena, eta gainerakoek baino zeharkakotasun handiagoa du korrontearekiko, eta erresistentzia handiagoa du korrontearekiko; beraz, sendoagoa izan behar du. Luzera ere txikiagoa da, 600-700 metro ingurukoa.

Alde batean, Eskatron aldean, "portu" deritzona dago, ibai-nabigazioa ahalbidetzeko egitura. Bi eustormek mugatutako presa txikiaren muturrean dagoen irekidura bat besterik ez da, itsasontziei pasatzen uzten ziena. Erabiltzen ez zenean ura gal ez zedin, entiba izeneko zurezko uhate batzuen bidez ixten zen, eta horiek kendu egiten ziren igarotzeko beharrezkoa zenean. Kasu honetan, portuko hormak konponduta daude, eta goiko aldetik hormigoizko pasabide batekin lotuta; halaber, entiba kontserbatzen da.

Azuda

Presaren eta ibai ertzeetako bisitaren ostean, berriz ere monasterioko ate nagusira itzuli eta oraingoan eraikinari itzulia emango diot.

Dorrea

Bertze aldetik zenbait eraikinaren zatiak ikusgai dira. Horietariko batzuk aurrietan dira.

Ruedako Monasterioa

Multzoak Zisterren oinplano tipikoa du, eraikina monjeek berek egin zutelako, eta, hain zuzen ere, bertako abadeak dira obrez arduratzen diren arkitektoak. Obra horretan oso ondo asmatu zen: XVII. eta XVIII. mendeetako handitzeak monasterioaren inguruan hedatu ziren, Erdi Aroko jatorrizko gunea bere horretan utzita, eta, aldi berean, monjeen gelaxkek, galeria herreriar ikusgarriak eta abadia-jauregiak San Pedro plazari forma eman zioten, gaur egungo sarrera monumentala osatuz.

1836an, Mendizabalen desamortizazioarekin batera, multzoaren erlijio-bidaia amaitu zen, nekazaritza- eta abeltzaintza-funtzioak zituen higiezin bihurtzeko. Azkenik, 1998an, haren titulartasuna Aragoiko Diputazio Nagusiari eskualdatu zitzaion, eta 2003. urtea funtsezkoa izan zen zaharberritzeko.

Ruedako Monasterioa

Ruedako Monasterioa

Berriz ere elizaren parera itzuli eta handik gorantz, ezkerretatik abiatzen den pista hartu beharko dut. Aparkaleku zaharraren goiko partetik abiatzen dena.

Eskuineko pistatik gora

Bertan korraliza zaharraren aurriak daude.

Korraliza

Pistatik igo eta korrale berri bat ikusiko dut. Hara iritsi aurretik ezkerreko pistatik jarraitu beharko dut.

Korraleko ezker aldeko pistatik

Bertatik baselizara igoko naiz.

Purísima concepción baseliza

Oinplano angeluzuzeneko eraikuntza da, burualde zuzena eta lau angeluko elizpea ditu oinaldean. Burualdeari ermitauaren etxea atxikitzen zaio, ermitaren zabalera berekoa; oso eraikin apala da, hormatxo batean goratua, partzialki askatutako igeltsuzko entokadura lodi batekin, eta teilaz estalia; erdi-puntuko portada bat du, eta haren gainean lau angeluko leiho bat irekitzen da. Hormetako bati itsatsita dagoen Frantziako tximinia bakarra da, oso gutxi nabarmentzen dena.

Ermitaren eraikina bera harlangaitzezkoa da; elizpea, berriz, adreiluzkoa, agian geroxeago eraikia. Bi isurkiko teilaz estalia dago, eta ertzetan jarritako adreiluzko ilara mailakatu bikoitz batek eusten dio teilatu-hegalari.

Purísima concepción baseliza

Elizpea alboetatik irekitzen da, molduratutako inposten gainean dauden erdi-puntuko arku banarekin eta bere gainean okulu bat duela. Elizpearen aurrealdea monumentalagoa da. Zirkuluerdiko hiru arku ditu, eta erdikoa beste biak baino askoz altuagoa da. Alboetako arkuen antzeko inpostak eta okuluak ditu arku bakoitzaren gainean. Tinpano lerromakurrez errematatzen da. Hegal ganbilak ditu, eta horien muturretan piramidez eta bolez errematatutako pilare txikiak altxatzen dira.

Elizpearen atzealdean elizaren portada irekitzen da. Zirkuluerdiko arkua da, eta dobela luze samarrak ditu ate-zangoen gainean. Hainbat luzeratako harlanduak tartekatzen dira, fatxadaren kareztatzearekin kontrastean plastiko-efektua lortzeko. Fatxada da eraikinaren kanpoaldeko zati bakarra, baina fabrika ez da bistan ageri.

Purísima concepción baseliza

Purísima concepción baseliza

Baseliza eta bertako ikuspegietaz blaitu ondoren berriz ere pistara itzuli eta bertatik jarraituko dut.

Topatuko dudan bidegurutzean eskuinetik jarraitu beharko dut.

Eskuineko pistatik segi

Bertan urmaeltxo txiki bata dago, aziendak edan ahal izateko.

Idoia

Apurtxo bat aurrerago bertze bidegurutze bat dago. Oraingoan korralera joan ordez, ezkerretik gorantz segituko dut.

Eskuineko pistatik gora

Mendi lepotxo batetara iritsi eta bertan ezkerreko pistatik beherantz jarraitu beharko da.

Ezkerretatik

Aurrerago bertze bidegurutzetxo bat izango da non pista nagusia utziz, eskuinetik bidexka batetarik gora desbideratuko naizen. Sástagorako bidea da.

Eskuinetik pista utziz

Aterpe natural baten aurretik igaroko naiz goranzko bidean.

Aterpetxoa

Terrazako bertze magaletik eta altuera gehiegi galdu gabe jarraituko du bidexka.

Terrazako goiko partetik

Bidexkak bat egingo du berriz ere pistarekin, errepidera iritsi aurretik eta bertatik errepidera joango naiz.

Pistatik errepidera

Errepidera iristean bertze aldeko behatokira gerturatuko naiz. Aurreko txangoko eremua ikusgai da bertatik.

Sástago

Behatokitik errepidera atera eta bihurgunean zuzen doan errepidetxotik jarraituko dut.

Zuzen errepidetxotik

Aurrerago errepidetxoa utzi eta ezkerretik trokarantz jaitsiko den bidetik segitu.

Ezkerreko bidexkatik errepidea utziz

Bertan ura biltzeko putsu egitura bat ikusgai dago.

Putsua

Bidexkatik estratoaren beheko partera jaitsi. Bertan eraikin batzuk daude aterpe naturala probeztuz.

Aterpe naturala

Estratoak sorturiko aterpe naturalean baratzak eta etxola bat dago.

Aterpea

Bidexka jarraituz haranera iritsiko naiz.

Haranean eskuinetik segi

Haran estu honetatik jarraituko du bidea. Eremu berezia eta bitxia.

Harana

Aurrerago bidegurutze bat topatuko dut. Oraingoan troka nagusia utzi eta ezkerretatik gorat jo beharko da.

Ezkerretatik terrazara igotzeko

Bertatik ibai terrazarantz igo eta segituan Ebro ibaia eta zentrale termikoa ikusiko dira.

Bidexkatik Ebro ikusi arte

Magaletik jarraituko dut.

Zentrale termikoa

Aurrerago bidexkak Ebrorantz jaitsiko da eta pista zabal batetara eramango nau.

Pistatik ezkerretara

Pistara iritsi eta ezkerretatik Ebroko zubira iritsiko naiz. Eta bertatik ibilbidearen hasierara.