Mendiko osterak: Corbere D´Ebre eta gerrako paisaiak

Corbere D´Ebretik buruturiko ibilbidea gerrako fronteko eremuetatik, lubakiak, erresistentzi guneak eta gatazka batzuen paisaiak ezagutzeko, Corbere herri suntsitua eta Quatre Caminseko bataila. 17 kilometro inguru eta desnibela 300 metrotik gorakoa.

Ibilbidearen xehetasunak Wikilocen:

Ibilbideko bideoa:

Ibilbidea eta altimetria.

Ibilbidea

Altimetria

Corbere D´Ebren, museoaren azpiko partean aparkatu eta bertatik ibilbidea hasi. Aukeran dago museoa hasieran edo eta orduaren arabera itzuleran bisitatzea.

115 Dies interpretazio gunea

Ebroko gatazka Espainiako Gerrako gertakari garrantzitsuenetako bat da, gaur egungo lehen gerra handitzat hartzen dena. 115 egun iraun zuen, eta hortik dator 115 Dies interpretazio zentroaren izena, gatazka beliko eta politikoaren ikuspegi osoa ematen duena.

Erakusketak zazpi eremu ditu: "La noche de San Jaime" eta "El paso del río" lanek gatazkaren hasierarekin dute zerikusia; "Los preparativos de la ofensiva" eta "115 días de combates" lanek liskarren nondik norakoak azaltzen dituzte; "El último día" giza ondorioen hausnarketarako gunea da, eta "La tierra herida" eta "Haciendo memoria hacemos futuro" lanek memoria historikoaren berreskurapena aztertzen dute.

Helburua da jabetzea borroka ez zela mapa baten gaineko ekintza beliko sail bat izan, baizik eta lurralde honetan jende askoren bizitza, idealak eta itxaropenak jokoan jarri zirela.

115 Dies interpretazio gunea

Memorialaren weba: https://batallaebre.org/115-dies-corbera-debre/

Zuzen herri zaharrera igotzeko

Museotik pasa eta errepidera igo. Bertan zuzen herri zaharra edo Poble Vell deritonerantz bideratuko naiz.

Herri zaharra goiko partean dago eta gerrako bonbardaketen ostean suntsiturik suertatu zen, inoiz berreraiki ez zelarik, Belchiten edo Rodenen gertatu bezala. Blogeko sarrera hauetan. Herri guztiak BIC edo OKI izendaturik daude.

Belchite eta

Rodeneko ibilbideak eta azalpenak ikusgai

Olioa lortzeko prentsak

Herri zaharrera iritsi aurretik olioa lortzeko prentsa batzuk ikusgai dira eta goiko partean aurreneko aurriak. Karrikatik zuzen plazatxora iritsi arte.

Iturri Poble Vell azpian

Ebroko batailaren inguruan informazio gehiago irakurri nahi bada, Esteka honetan Jorge.M Reverteren La Batalla del Ebro irakurgai.

Bertan aurreneko informazio oholak dira eta segituan bidegurutze bat dago. Goitik herri zaharra bisitatzera joko dugu eta itzuleran bertze karrikatik jarraituko dut.

Informazio ohola

Guduan zehar, Corbera d 'Ebre Muntera muinoaren gainean kokatzen zen, fronte errepublikanoaren lehen lerroan. 1938ko irailetik aurrera ia erabat suntsituta geratu zen. Frontearen ondorio suntsitzaileak eta bonbardaketak gorabehera, erregimen frankistak erabaki zuen ez zela berreraikuntzarik egongo. Ondorioz, auzoa behealdera aldatu zen, eta han berriro eraiki zituzten etxeak.

Gaur egun, Poble Vell-eko harri bakoitzak gerra baten ondorio gizatiar, kultural eta sozialak irudikatzen ditu. 1993az geroztik, Kataluniako Generalitateak Interes Kultural Nazionaleko Ondasun izendatu zuen multzoa, eta, berez, oroimen-gune eta bakearen monumentua da.

San Pedro eliza zaharra Herri Zaharraren ikur eztabaidaezina da. Guduan zehar ere bonbardaketak jasan zituen, baina ondoren oraindik jarduera erlijiosoei ekin zitzaien. Gaur egun ez da kultu-leku bat, ekitaldi artistiko eta kulturalak egiten dira.

Corbere D´Ebre zaharra

Ezkerreko karrikatik gora jarraituko dut eta bertan aurreneko etxeen aurriak ikusgai dira.

Corbere D´Ebre zaharra

Gora segi eta elizaren plazara iritsiko naiz. Bertan inguruko behatoki ederra dago.

Beheko karrika

San Pere eliza

Informazio ohola

1936an, olatu antiklerikalarekin (artelanen espoliazioa, erlijiosoen jazarpena eta erailketa, etab.), Corberakoa, Esglèsia de Sant Perekoa eta antzeko tenpluetan gertatu zen. Esglèsia desakralizatu egin zuten, eta ez zuen inoiz funtzio erlijiosorik bete. Sant Pere da Corbera d 'Ebre bakearen monumentuaren erreferentzia-puntua. Bere tamaina izugarriak gogorarazten du herri batek izan zuen garrantzia, gaur egun erakundeen gogorik ezaren eta utzikeriaren biktima diren hondakinak dituena.

San Pere elizaren barruko aldea

San Pere eliza

Gaur oso goiz denez, oraindik ez dute eliza zabalik eta beraz herriko bisita nire aburuz burutuko dut, inorekin topatu gabe.

San Pere eliza

Ezkerreko partetik herri zaharraren bertze aldera joko dut, tarteka zenbait orubeetara gerturatuz. Bertze aldean bidegurutze bat dagoenez, eskuineko karrikatik jarraituko dut itzulia emateko.

Upategia aurri bakarra

Corbere D´Ebre zaharra

Puig Cavaller Corbere D´Ebre zaharretik. Ulergarria da frontea bertan egonda, herria, errepublikarren eskuetan zegoenez, era bat suntsitua izatea.

Puig Cavaller

San Pere eliza herritik

Gerra zibilean, "modan" jarri zen biztanleria bereizi gabe erasotzea, morala jaisteko. Eta Corberak armada errepublikar garrantzitsuko talde bat eta 2.000 herritar biltzen ditu. Helburu ona zen Alemaniako abiazioarentzat, nazionalen aliatua baitzen.

1938ko uztailaren 25ean, frankisten/alemaniarren hegazkinek herria bonbardatu zuten, eta, ondorioz, zibil ugari hil eta alde zaharraren zati handi bat suntsitu zuten.

Borroka bereziki gogorra izan zen herriko kaleetan, borroka gogorrak izan baitziren eta exekuzio sumarioak gertatu baitziren. Herriko biztanleek, aurrez aurre zeuden bi indarren artean harrapatuta, guduaren ondorioak lehen pertsonan jasan zituzten. Horietako asko hil edo zauritu egin ziren, eta beste batzuk, berriz, eskualdeko beste eremu batzuetara ihes egin behar izan zuten.

Herriko karrika ezberdinetatik Corbere zaharraren aurriak bisitatuko ditut.

Corbere D´Ebre zaharra

Karrika honetatik baltsa dagoen aldera joko dut, ondoren gibeleko karrikatik eliza aldera itzultzeko.

Corbere D´Ebre zaharra

Herri zaharreko oinplanoa

Corbere D´Ebre zaharra

Informazio ohola

Corbere D´Ebre zaharra

Bertze karrikatik lasai lasai eliza aldera bideratuko naiz, toki hunkigarria brenetan eta gaur egungo joera neo faxistak kontutan harturik, bisitatu beharreko eremua.

Corbere D´Ebre zaharra

Informazio ohola

Elizara iritsi eta bertatik berriz karrika nagusitik beherat egingo dut, oraingoan bertze aldeko karrikati jaisteko eta hango eraikinak bisitatzeko.

Bertze karrikatik jarraitu

Corbere D´Ebre zaharra

Beheko karrikan zutik dirauten etxeak, era bat suntsiturik daudenekin bat egiten dute.

Aurriak eta etxeak

Bidegurutzera iritsi eta ezkerretik, berriz ere elizaren gibeleko partetik abiatzen den errepidea jarraituko dut, herri zaharreko goiko partera iristeko. Bertan urmael bat dago.

Corbereko urmaela

Berriz ere fronteko Cavalls, Gandesa eta gainerako kota asko ikusgai izango dira bertatik.

Pistatik hilerrira iritsi eta apurtxo bat aurrerago topatuko dudan bidegurutzean, ezkerretara igotzen jarraituko dut. Itzuleran bertze aldetik bueltatuko naizelarik.

Ezkerreko pistatik gora

Ezkerreko pistatik igotzen jarraitu beharko dut. Itzulera aldiz zuzenekotik burutuko dut.

Eta metro gutxi ibili eta berriz ere bidegurutzea izango da. Oraingoan eskuinetik igotzen den pistatik segi.

Eskuineko pistatik gora

Apurtxo bat aurrerago bertze bidegurutze bat dago. Oraingoan eskuinetik igotzen jarraitu beharko da.

Inguru honetan aurreneko lubakien arrastoak ikusgai dira, baina nahiko gaizki kontserbatutak.

Lubakiak

Aurrera segi eta Kota 402ra iritsiko naiz. Bertan defentsa gune osoa dago. hemen lubakiak hobeto kontserbatu dira eta zenbait puntuetan zatiren bat berreraiki izan dute ere.

Kota 402ko lubakiak

402 Kota, honela jerga militarrean deitua itsas mailatik 402 metrora egoteagatik, duela gutxi berreskuratutako gune bat da, Ebroko Korberatik iparraldera dagoen muino baten inguruan artikulatutako eremu bat, Ebroko guduaren lehen egunetan, Gandesa konkistatzera zihoanean, Errepublikako Herri Armadaren 35. dibisioaren aginte-postu gisa balio izan zuena. Berreskuratutako lubakien ehunka metroak bisita ditzakegu, eta, aldi berean, Terra Altako gudu-zelaiaren eta paisaiaren ikuspegi ezin hobeak ditugu, mahatsondo- eta olibondo-labore tradizionalen mosaikoarekin, Corbera eta Gandesa herrien siluetekin eta Cavalls, Pàndols eta els Ports mendilerroekin.

Kota 402ko lubakiak

Gune honen inguruko informazioa eta historia:

Badakigu uztailaren 25ean, Pedro Mateo Merinoren agindupean zeuden 5.000 gizonek baino gehiagok, 18 ordutan 20 km baino gehiago egin zituztela. Oinez egin zuten, borrokan eta ekipamendu guztia kargatuz, artilleriarik eta borrokarako orgarik ez zutelako. Bere armak fusilak, esku-granadak eta metrailadoreak izan ziren, armada errepublikarrak ongi hornituak zituenak.

Pedro Mateo Manuel Tagüeñaren agindupeko XV. Armada Kidegoko 35. dibisioko nagusi izendatua izan zen. 35. dibisioa Nazioarteko Brigaden unitateek osatzen zuten, zehazki, XI., XIII. eta XV. Brigadek.

35. dibisioaren aginteak errepublikanoen erasoaldiaren erdialdea hartu zuen, Rojo jeneralak diseinatu bezala, eta Ebro ibaia nekez zeharkatu zuen gabarrekin. Dibisioak Ebro zeharkatu zuen Mora d 'Ebre iparraldean, bi batailoi gotortu tropa frankistetatik ateraraziz, Fatarella okupatuz eta etsaien 50. dibisiora itzularaziz. Les Camposinesera iritsi ziren, Corbera d 'Ebre eta Gandesa inguruak hartuz.

Kota 402ko lubakiak

Kota horretan egindako aurkikuntzek abuztuaren 26an jaso zituen etengabeko erasoak baieztatu zituzten. Egun horretan, bi ordu baino gehiagoko artilleria-erasoa izan zen, obus eta granaden ohiko xahuketarekin; zeruan, hegazkinek etengabeko erasoak egin zituzten, eta, ondoren, borroka- eta infanteria-orgek eraso egin zuten. Egun horretan, errepublikanoak 402. kotatik kanporatu zituzten, baita hurrengo 385. kotatik ere. Frankistek erdi okupatuta geratu ziren, baina hurrengo egunean utzi egin zituzten, ezin izan baitzituzten mantendu.

Kota 402ko lubakiak

Lan arkeologikoak gunearen historia ematen duten aztarnak aurkitzea lortu zuen, batez ere kontserba-latak, balak eta beste hondakin batzuk aurkitu baitziren. 402 kotak hainbat kilometroko hedadura du.

Frontearen lerroa babestu egiten da eta Quatre Camins eta Punta Targa defendatzen ditu.

Kota 402ko lubakiak

Egun ere laten aztarnak eta abar topatzerik da eremu honetan eta ingurukoetan. Hainbat egun frontearen lerroa bertatik igarotzen bai zen.

Kota 402ko lubakiak

Eremu berezi honen bisita bukatzean, berriz ere pistara atera eta bertatik igotzen jarraituko dut.
Aurrerago bertze bidegurutze batetara iritsiko naiz eta eskuinetik erpinetik edo gune altuenetik jarraituko dut. Hauxe izango zen frontearen lerro estrategikoa.

Eskuinetik

Edonon lubaki eta babes edo aterpeen aurriak ikusgai dira. Bidean zehar ere zenbait eskultura oroigarriak ikusiko dira.

Aterpearen aurriak

Aterpearen sarrera

Aterpe hauek lurran eraikitako egitura xumeak dira. Lurra kendu eta bertan zulo estu eta txikia sortu egiten zuten, bonbardaketetaz hala edo nola babestu ahal izateko eta gaua emateko. Biltegi gisa ere erabili izaten ziren.

Bertze aterpe bat

Inguruan tiratzaileen putsuak ikusgai dira ere. Lubakien aurreneko lerroa izanik, metrailadorak paratzeko guneak izaten ziren.

Lubakian tiratzaileeen putsua

Segituan bertze bidegurutze bat dago. Oraingoan ere gora, eskuineko pistatik aurrera jo beharko da lubaki edo frontearen lerroa segitzeko.

Eskuinetik

Bertan ibilbidean ikusgai diren eskultura bat ere dago.

Eremu honetan ere frontearen lerrotik ibiliko naizenez, aterpe edo eta lubaki xumeak ikusteko aukera izango dut.

Lubakien arrastoak

Bertse babes gunetxo baten arrastoak muino batean ikusgai, Hauek industu gabe daudenez ez dira horren nabariak.

Defentsa gunearen arrastoak

Pistatik jarraituko dut eta bidegurutze batetara iritsiko naiz. Punta Targa eta Cuatre Caminsetik oso gertu dagoena. Hara iristeko zuzen jarraituko dut eta itzulera eskuineko pistatik egingo dut.

Zuzen segi

Bertan bertze artelana dago.

Artelana

Bidegurutzea

Aurrerago errepidera aterako naiz. Cuatre Camins eremua da hau. Bertan gatazka gogorra izan zen.

Cuatre Camins

Cuatre Caminseko arte lana

Gaur egun oraindik Vilalba dels Arcs, la Fatarella, Corbera d 'Ebre eta Gandesa herrietara doazen lau errepidek bat egiten duten bidegurutze estrategikoa. Montserrateko Tertzioak Quatre Camins izeneko muinoa okupatu zuen, eta armada errepublikarrak, berriz, Punta Targa izeneko muino bikia okupatu zuen, 250 metrora. 1938ko abuztuaren 19an, errepublikar posizioari zuzendutako erasoa armada frankistaren unitate honen deskalabruan amaitu zen.

Cuatre Caminseko arte lana

David Haden Guest, aurreneko egunean bataila honetan hildako brigadista izan zen:

Aristokrata eta filosofo britainiarra, Cambridgen Trinity Collegen ikasia. Urtebete egin zuen Alemanian, eta antinazi jarduera politikoengatik kondenatu zuten. Etxera itzulita, 1931. urtean, Ingalaterran antifaxismoaren beharraz oso jabetuta, Britainia Handiko Alderdi Komunistan izena eman zuen, eta, esan eta egin, zelula bat eratu zuen unibertsitateko eta Triniy Collegeko lagun eta lankideekin, hala nola John Cornford, Guy Burgess ospetsua, Maclean, Victor Kiernan eta Klugmannekin. Buru-belarri jardun zuen auzian, matematikako irakasle lanaz gain, ingelesa irakatsi zien enbaxada eta kontsulatuetako haur errusiarrei, eta liburu denda komunista bat ireki zuen. Ralph Fox eta John Cornford lagun eta ezagunen heriotzaren albistea Ingalaterrako intelektualtasun komunistaren lerroetan erori zen. Baina Guest, albiste horiek ez zuten kikildu. Eta Espainiara abiatzea erabaki zuen, eta Ingalaterrako ezkerreko imajinario kolektiboan mitikoak ziren nazioarteko brigadetan izena ematea. 1938. urtearen hasieran, Guest Bartzelonara iritsi zen, eta britainiar batailoian izena emanda, Ebron borrokatu zuen, 481 kota hartzean nabarmenduta, Espainian boluntario ingeles batzuk ordezkatzeko Alderdiaren errekerimenduari esker. Ekintza horren biharamunean, tiratzaile frankista batek harrapatu zuen, eta hil egin zen. 1938ko uztailaren 25a zen, iritsi eta hilabete gutxi batzuetara.

Argazkia eta biografia. wikipedian.

Aurrenik Punta Targara bideratuko naiz.

Punta Targa

Montserrateko erreketeen herena, armada errepublikarrak Quatre Caminseko bidegurutzean zenbait egunez egindako erasoak arbuiatu zituzten militar karlisten unitate bat, nagusiki kataluniarrak, azkenean guduko beste eszenatoki odoltsuenetako bat bilakatuko zena.

Montserrateko Andre Mariaren Erreketeen Hereneko Ermandadeak bi monumentu eraiki zituen hemen (bata 427 Kotan eraikia, erreketeen defentsa-lerroan, eta bestea Targa Muturra edo 481 Kota izenekoan, brigada errepublikarren eraso-lerroan), 100 metro inguruko bide batek bereizita, familia batzuen izenak zituzten monolito txikiak alboan zituela. Gurutze-bide sinboliko hori gerraosteko bi armadetako borrokalarien arteko lehen adiskidetze-ekintzetako bat izan zen bere garaian.

Cuatre Camins Punta Targatik

Punta Targatik oso gertu dagoen Cuatro Caminseko nazionales muinoa ikusgai. Hemendik gatazkaren tankera somatu dezakegu eremu lau eta distatzia urrira dagoen defentsa gunea behatzean.

Punta Targa

Oroigarria errepublikarren posizioan, egun suntsituta dagoena. 1968. urtean frankismo garaian nazionalentzako eraikitakoa.

Oroigarria

Oroigarriaren xehetasuna

Punta Targatik Cuatre Caminsera joko dut hango gunea bisitatzera.

Informazio ohola

Cuatre Caminsetik Punta Targa

Gerrako gertakaeren azalpen hauek ematen dira informazio oholetan:

Quatre Camins izena Villalba dels Arcs, la Fatarella, Corbera d 'Ebre eta Gandesaraino doazen lau errepideek osatzen dute.

Punta Targa unitate errepublikarren esku zegoen uztailaren 25etik.

Gurutzatzearen garrantziaren ondorioz, errepublikarrek Punta Targa gotortu zuten metrailadoreen lau habi, lubakien bidez komunikatuak eta enbor eta lur geruza bikoitzez estaliak. Posizio horien artean, tiratzaile-putzuak eraiki ziren, eta, batzuen eta besteen artean, alanbre-hesi hirukoitzeko lerro bikoitza lerrokatzen zen.

Eraikin horiei bi metrailadore sekzio eta 50 mm-ko mortero sekzio bat gehitzen zizkieten defendatzaileek, baita inguruan tankeen aurkako artilleriako piezak, mortero astunak eta blindatuak ere.

Informazio oholak

Armada "nazionalak" Ebroko frontean egindako 3. erasoaldiaren helburua Villalba dels Arcsetik indar errepublikarrak urruntzea zen, Gandesa ezkerraldetik inguratu ez zezaten.

Abuztuaren 19an erasoaldia hasi zen, lau dibisioren parte-hartzearekin, artilleriako eta abiazioko 170 pieza baino gehiagorekin. Frontea hiru sektoretan zatitu behar zen. Horietako bat Quatre Caminsekoa zen, eta handik eraso behar zituzten 74. dibisioko hiru batailoi: Ceutako B Batailoia, Bailengo 131.a eta Montserrateko Andre Mariaren Erreketeen Herena.

Hiru orduko prestaketaren ondoren, eguerdiko hamabietan, unitate nazionalek Targa lurmuturra erasotu behar zuten, 31. Brigada Misto Errepublikanoaren 121. batailoiak defendatzen zuena. Erasoa gertatu zenean, ordea, Montserrateko Tertzioa bakarrik irten zen lubakietatik. Minutu gutxiren buruan dena amaitu zen, helburua lortu gabe. Tertzioko gizonek mahastien azpian 59 hildako eta 173 zauritu utzi zituzten. Gauez erretiratu zituzten, indar errepublikarrek su-etena baimendu ondoren.

Hurrengo egunean, tropa errepublikarrek Targa lurmuturretik atzera egin behar izan zuten etsaien suaren indarraren aurrean, eta Tertziotik bizirik atera zirenek okupatu zuten.

Muinora igotzeko eskailerak

31 Brigada Mistoaren operazioen egutegitik jasotako informazioa bertako batailaren inguruan:

Uztailak 25

Soldadu nazionalak eta biztanleria zibila Villalbako kanpoaldean lubakitzen hasi ziren, Camí de Capsades eta Quatre Camins artean.

Uztailak 27: Egun osoan zehar Villalbaren aurkako setioa mantentzen da, herriaren inguruan eta Quatre Camins kokapen estrategikoan borroka gogorrak eginez.

Uztailak 28: Montserrateko Tertzioa 8: 00etan iristen da Boltera, herritik gertu dagoen olibadi batean kanpatuta. Kataluniako erreketeek 15:00etan hasten dute Villalbarako bidea, eta 19:00ak aldera iristen dira bertara. Han, Quatre Camins norabidean hedatzen dira, 13. dibisioarekin Faristoleko Gandesa aldera lotuz. Horiekin batera iritsi ziren 74. dibisioaren gainerakoa eta artilleria, frankisten aldera gauzak baskulatuko zituena. Quatre Camins inguruan borroka gogorrak gertatzen dira.

Uztailak 30:31 Brigadako gizonak Quatre Camins inguruan hedatu ziren, Targa lurmuturra izeneko lekuan (481 kotan). Goizaldean, Montserrateko Tertzioa posizioak hartzen hasten da Quatre Caminsen. Errepublikanoak nagusi diren Targa tontorraren parean kokatzeko agindua jaso zuen. 3. konpainiak egiten du. 1. konpainia Camí de Capsades ibaian zehar dago, eta 4.a Bosquet de la Llobetan, Gandesak defendatzen zuen 13. dibisioko tropekin lotzen zen lekutik.

Egunaren amaieran errepublikanoek indartsu jarraitzen dute Punta Targan eta nazionalek Quatre Caminsen. Hornidura nazionalek egiten dute Villalbatik eta errepublikarrek Mas de la Llobetatik (Valdecanelles, Villalba-Corbera errepidean), non ur-zisterna txiki bat zegoen.

Abuztuak 4:16. Dibisioaren ordez 60ª jarriko da Quatre Camins zonan. Targa lurmuturrean lau metrailadore-habia dituen gotorleku bat eraiki zen, lerro bikoitzeko alanbre-sare hirukoitza eta tiratzaile-putzuen indusketa. Era berean, kokalekua husteko bide bat eraikitzen da, bertatik soldaduei urez eta gaitzespenez busti ahal izateko.

Abuztuak 9: Montserrateko Tertzioa Quatre Caminseko posizioetatik ordezkatu zuten 13 Dibisioko indarrek.

Abuztuak 19: Goizeko 9etan hasten da egun erdiko 12ak arte irauten duen artilleria prestaketa. Tropa errepublikar gehienak Gaeta erpinean hurbiltzen ari dira. Targa muinoa ez du oso zigortua artilleriak, linea nazionalen hurbiltasunak (Quatre Camins) eragozten baitzuen. 74. Dibisioko 4. Erdi Brigadak (Montserrateko Tertzioa barne hartzen duena) Quatre Caminsengatik hausten du frontea, eta 31. Brigadako 121. Batailoiko gizonak dira Targa muinoa zaintzen dutenak. Gutxi iraun du unitate hori erreserbatzeko urratsak; izan ere, frankismoaren eraso berriaren aurrean, bigarren lerroan zituen posizioak utzi behar izan ditu Targa muinoaz arduratzeko, eta 84 Brigada174 ordezkatu du. 12:00etan, Tertzioak baionetak jo eta erasora ateratzen da bere posizioetatik, baina bere brigadako beste bi batailoiek (Ceuta eta Bailen) ez diote jarraitzen. Egun osoan zehar, alferrik saiatzen dira kota hartzen, baina ez dute lortzen. Bajen % 20 inguru dute.

Gauez, errepublikarrek ahots handiz adierazten diete erreketeei beren gorpuak jaso ditzaketela, eraso egin gabe. Lan hori 21:00etatik 23:00etara egiten da. Baja hauek aurreko borrokaldietan pilatutakoei gehitzen badizkiegu, Montserrateko Tertzioak 215 gizon bakarrik kontserbatzen ditu bere hasierako 850etatik.

Abuztuak 20: Ceuta eta Bailen batailoien ardurapean geratzen diren operazioak goizean hasiko dira berriro. Herena, aurreko borroketan hamarrena izan dena, erreserban geratzen da. 14:00etan, Targa muinoa hartzen da, defendatzaileek ebakuazio-bidean utzi dutena. Frankistak Punta Targan sartu zirenean sei gorpu errepublikar baino ez zituzten aurkitu, eta gainerako borrokalariek onik ihes egin ahal izan dute.