Mendiko osterak: Olleros del Pisuerga

2025(e)ko abenduaren 26(a), ostirala

Olleros del Pisuerga

Olleros del Pisuerga herritik ibilbide zirkularra historiaurreko kastroa bisitatuz, Pisuergako arroila (Cañón de Horadada eta Olleroseko harrian eraikitako Justo eta Pastor santuen eliza bisitatuz. Mendira igotzean Monte Cilda castroaren aurriak ere bisitatzeko beta izango dugu. Beraz historiaz beteriko ibilbidea eta inguru natural paregabekoa.

Ibilbideko xehetasunak Wikilocen:

Ibilbideko bideoa:

Ibilbidea eta altimetria

Olleros del Pisuerga ibilbidea

Altimetria

Olleros del Pisuergan aparkatu eta ibilbidea hasi. Herri honetan Espainiako labar-ermita handienetako bat da, eta Harriaren Katedrala du izena. Era berean, Cildá mendiaren magalean kokatzen da, non Kantabriako gerretan nolabaiteko protagonismoa izan zuen kastro zelta baten aztarnak kontserbatzen diren eta inguruko Cañón de Horadada bisitatuko dugu ere.

Olleros del Pisuerga

Errepidearen aldamenean aparkatuko dugu eta Ollé Iturriko karrikatik herriko beheko partera bideratuko gara.

Ollé Iturri karrika

Bertatik errekatxora iritsiko gara eta handik elizaren dorrea ikusgai izango dugu.

Errekatxoa

Justo eta Pastor santuei sagaratutako labar-elizaren dorrea

Justo eta Pastor santuei sagaratutako labar-eliza, muino txiki bateko harkaitzean zulatua. Labar-eliza mota horiek ohikoak dira Palentziako probintziako iparralde osoan, Kantabriako hegoaldean eta Burgosen. Kristandad hispaniarra Al-Andalusen aurkako erresistentzian zegoen garaian jaio ziren, eta mugatik gertu zeuden lurraldeak birpopulatzen hasi ziren.

Elizaren dorrea

Olleros de Pisuerga labar-ermitaren aurretik Erdi Aroko hilerri txiki bat dago. Eraikina zulatu zen harkaitzean bertan, harrian zizelkatutako hilobi antropomorfiko batzuk daude.

Justo eta Pastor

Kanpandorrea hegoalderantz mugituta dago, eraikinetik kanpo, eta erabat exentua da. Jatorrian, egitura hori kanpai-horma bat zen, XVIII. mendean egungo eraikuntza bihurtu zena.

Elizaren dorrea

Kanpaiak

Justo eta Pastor labar-eliza

Dorrea bisitatu ondoren inguruko ehorzketak ikusi eta elizaren atarira gerturatuko gara.

Santos Justo y Pastor eliza

Bere formak erromanikoak dira, baina zati batzuk lehenagokoak izan daitezke, gaur egun sakristia bezala funtzionatzen duen espazioa bezala. Beraz, esparru kronologiko zabala aipatu da, IX. mendetik XIII. mendera edo XIV. mendearen hasierara artekoa, oinaldeko zatia izan baitzen eraikiko zen azkena. Eliza, gaur egunera arte iritsi den bezala, XVII. mendean eta, batez ere, XVIII. mendean hasitako zenbait berrikuntzen emaitza da. Erreforma horiek jatorrizko eraikina partzialki desitxuratu dute, eta garai hartan herriak izan behar zuen oparotasun ekonomikoaren eta garrantziaren berri ematen dute.

Justo eta Pastor labar-eliza

Goiz da eta oraindik ez dute eliza ireki beraz ibilbidearekin jarraituko dugu eta itzuleran eliza bisitatzera bueltatuko gara.

Hilerria

Atea

Elizara sartzeko portada 1753an eraiki zuten. Arrokaren goikaldean, bao bakarra duen kanpai-horma bat dago, gurutze batez errematatua. Gurutze hori ere garai modernoan eraiki zen. Elizpe batean amaitzen den eskailera batetik igotzen da eraikinera, eta bertan dago sarrerako baoa, ekialdeko hormarekin lotzen dena oinaldeko tartean.

Justo eta Pastor labar-eliza

Eliza eta hilerriaren beheko partera jaitsi eta bertatik eskuin aldera, bidetxo bat jarraituko dugu.

Justo eta Pastor labar-eliza

Bide zaharra dela agerikoa da, harrokan landuta bai dago. Bertatik altuera irabaziko dugu goiko eremura iristeko.

Bide zaharra

Goiko partean pista zuzen jarraitu beharko dugu aurrerago topatuko dugun bidegurutzera arte. Bertan eskuineko pistatik Monte Cildárantz joz.

Bidegurutzean eskuinetik jo

Aurrerago bertze bidegurutze bat dago. Oraingoan zuzeneko pistatik segi.

Zuzeneko pistatik

Pista honetatik altuera irabaziz goaz eta Monte Cildára iritsiko gara.

Monte Cildá kastroa

Monte Cildá

Cilda mendia (Olleros de Pisuerga, Palentzia) antzinako kantabriarren beste gotorlekuetako bat da. Uste da Vellicaren kantabriar kuitatea dudala.

Harresiak

K.a. I. mendetik bizi izan zen, eta Claudio Ptolomeok lehen aldiz aipatu zuen Kantabriako herrien artean ("Vellika"). Nolanahi ere, oraindik zalantza dago Vellica eta Bergida hiri bera ote ziren, baina antzinako iturrietan interpretazio desberdinak ote zituzten.

Monte Cildá

Leku pribilegiatua du kokapen estrategikoari dagokionez. Castroaren ekialdean, Horadadaren kanoia dago, eta handik lautada handi bat ikus daiteke, Vellicako bataila ezaguna egin zela uste den tokia.

Monte Cildá

Lehenengo prospekzioak 1891n egin zituen Claudio Lopez Bruk.

Monte Cildá

Indusketa horietan K.o. III. mendeko hogeita hamar bat hilarri aurkitu ziren. C. XX. mendean, Palentziako Diputazioak Miguel Ángel García Guinea arkeologoak egindako azterlanak finantzatu zituen. Zentzu horretan, bere taldearekin batera, Cildá mendiko aztarnategiak gaur egun duen hasierako garrantzia eman zioten defentsa-harresiak eta objektu ugari aurkitu zituen (hilarriak, aldareak, inskripzio ohororifikoak eta abar).

Pisuerga ibaiak Las Loras eta Las Tuerces naturguneak hartzen dituen kareharrizko lursailean bidea ireki du. Kanoiaren pareten planoek hainbat tamainatako barrunbe ugari dituzte, eta gehienak bertikalak dira. Zenbait puntutan, inklinazioa horizontalarekiko 90º-tik gorakoa da.

Cañon Horadada

Hiriaren barruan sartu eta behatoki bat eraikita topatuko dugu. Bertatik Horaradako kanoia ikusgai da. Gaurkoan laino nahiko dagoenez, hasiera batean ez dugu bere osotasunean ikusterik izango.

Behatokian

Peña Mesa

Horadada kanoia

Behatokitik argazki batzuk egin ondoren, hiria izandakoan barneratuko gara.

Horadada

Hogei haitzulo baino gehiago dira, karstikoak, eta, barrualdean, giza okupazioa aspalditik agerian uzten duten objektu ugari aurkitu dira.

Horadadako kanoia

Hiria izandakotik ibiliko gara, baina indusketa gutxi egin direnez, goiko partean ez da egiturarik ikusiko. Aurrerago jarraituko dugu hiriaren bertze harresi eta sarrera bisitatzera.

Harresia eta sarbideko atea

I. mendean, Erromatar Inperioa Regio Cantabrorum-en lurraldeei behin betiko erasotzen hasi zen, Zesar Augusto enperadoreak berak berak burutua. Iturri idatzien arabera, Vellikaren oinetan erromatarren eta kantabriarren arteko gudu monumentala gertatu zen, eta horren amaieran, enperadoreak berak esku hartu zuen.

Konkista hau garai hartan Pisoracan (Herrera de Pisuerga) ezarritako Legio IIII Mazedoniarrak burutu zuen.

Harresiak

Konkistatu ondoren, erromatar indarrek suntsitu egin zuten Vellica hiria.

Informazio oholera gerturatuko gara bertan idatzirik dagoena irakurtzeko.

Monte Cildá

Ziur dakigu Vellica kantabriarra hartu eta suntsitu ondoren Villegia sortzen dela, Via Legione VII Gemina ad Postum Blendiumek zeharkaturiko buztinezko ibilbidean aipatu zen hiri erromatarra. Autore batzuek diote Akropoli bihurtu zutela.

Harresia eta atea

Monte Cildá

Erromatarrek gotorleku hau gogor gotortu zuten, balio estrategiko handia zuen Kantabriako Gerrei eta ondoren lurraldearen kontrolari begira. Gutxienez 3 aldiz indartu zen barbaroen inbasioetatik defendatzeko, eta Kantabriako antzinako eraikinen eta hilobi-harrikatzeen hondakinak erabili ziren (azkena K.o. V. mendean). C. Ikerketen arabera). Izan ere, gaur egun oraindik ere gordetzen dira harresi horren aztarnak.

Monte Cildá

Hiriaren bertze zatira itzuliko gara.

Monte Cildá

Kastroa bisitatu ondoren ibilbidearekin jarraituko dugu eta horretarako mendiaren bertze aldetik jarraitu beharko dugu.

Azienda mendia

Horadada Kanoia

Harresitik azken agurra

Mendi erpin aldetik pista bat dago. Bertatik bertze magala alderantz joko dugu.

Horadadako kanoia

Quintanari itzulia eman eta eskuin aldetik, mendiko bertze magalera joko dugu, bertatik kanoi eta Pisuerga aldera jaisteko.

Quintana aldea

Aldapan jaisterakoan, eskuin aldean aterpe natural bat ikusiko dugu eta han sortutako korta bisitatzera gerturatuko gara.

Kanoirako jaitsieran

Korta naturalak

Kortetako hormak

Azienda biltzeko eremu itxita eta natural ederra izango da hau.

Korta

Haitzak

Bertan haitz zulatuak dira eta horietako batetara igotzerik dago. Haitz zubia.

Haitz zubia

Bisitaren ondoren berriz bide nagusira jaitsi eta eskuinetik Pisuerga aldera jaitsiko gara Horadadako kanoian barneratzeko.

Korten eremua

Kanoian barneratuko gara eta bidexka batetatik, Pisuergako ertze honetatik aurrera jarraituko dugu.

Horadada kanoia

Bertze aldean hainbat haitzulo eta aztarnategi daude.

Haitzuloa

Bidetik Horadadako kanoiatik aurrera goaz.

Tren bidea

Haran estuan tranbidea eta Pisuerga ibaia.

Panoramika Horadadako Kanoian

Alde honetan ere lezeak ikusgai dira.

Kanoian

Kanoiaren bukaera partera iristean errota eta hirin fabrika ikusgai dugu.

Errotak

Presa eta hirina fabrikak

Bukaeran eskuin aldetik, haranera jaitsi gabe jarraituko dugu mendi magaletik.

Kanoiaren bukaera

Panoramika

Eskuineko bidetik magaletik segi

Magaletik Monte Cilda inguratu beharko dugu.

Goiko haitzetan, Monte Cildaren defentsa naturaletan saiak ikusgai izango ditugu.

Saiak

Monte Cildá

Saiak

Mendi magaletik Monte Cilda inguratuz.

Siak

Azkenean pista batetara aterako gara eta oraingoan ezker aldetik haranera joko dugu.

Ezkerretik

Bertatik errepidera aterako gara.

Errepidean eskuinerantz

Herrirantz joko dugu errepidetik eta herriko elizara joko dugu.

Herriko eliza

Justo eta Pastor labar-eliza bisitatzera joango gara.

Santos Justo y Pastor eliza

Elizaren oinaldean, egurrez egindako goi-koru bat dago. Tarte horretan, zutabe bikoitz batzuk ikus daitezke, hormari atxikita eta harkaitzean zuzenean landuta; kapitelek ez dute inolako dekoraziorik. Habearteak gurutze-formako zutabe baten eta toskanar ordenako hiru zutaberen bidez banatzen dira. Bi erdikoak XVIII. mendean gehitu ziren, jatorrizko euskarrien ordez. Euskarri horiek, ziurrenik, kontserbatu denaren antzekoak izango ziren. Burualdetik hurbilen zegoena, berriz, garai berean birpilatu zen, antzeko itxura hartuta, jatorrizko zutabetik abiatuta. Eraikinaren estalkiak gezurrezko gangak dira, kanoi zorrotzekoak elizaren gorputzean, eta labe-ganga faltsuak absideetan. Habearteak lau ataletan banatzen dira fajoi-arkuen bidez. Epistolaren nabearen goialdean induskatutako zenbait baoren bidez lortzen da argiztapen naturala.

Santos Justo y Pastor eliza

Epistolaren habeartearen absidearen ondoan oinplano angeluzuzeneko espazio bat dago, gaur egun sakristia gisa funtzionatzen duena, eta kanoi-ganga handi bat du, lurraren arrasean abiatzen dena.

Sakristia

Santos Justo y Pastor eliza

Barrualdean, eliza bi habearteren inguruan dago egituratuta, eta abside erdizirkular banatan errematatzen dira. Hala ere, oinplanoa irregularra da, absideak mendebalderantz desbideratuta baitaude, induskatuta dagoen harkaitzaren izaera dela eta. Ez du orientazio kanonikorik, burualdea iparralderantz begira baitago, ziur asko kokalekuaren izaeragatik.

Santos Justo y Pastor eliza

Ebanjelioaren habeartearen burualdean kapera txiki bat dago. Kapera hori zirkuluerdi-formako abside batez errematatzen da, eta zirkuluerdiko arku baten bidez irekitzen da elizaren gorputzera. Zenbait egilek aipatu dute kapera hori hirugarren nabe bat izan zitekeela, baina inoiz ez zela amaitu.